Geschiedenis van anime: van de eerste films tot de grote genres

Wat is de geschiedenis van anime?

De geschiedenis van anime is het verhaal van Japanse animatie als medium: hoe tekenaars beweging leerden maken, hoe televisie een productietempo afdwong, en hoe verhalen zich splitsten naar publiek. Anime is daarbij geen genre, maar de animatie zelf.

Dat onderscheid telt, omdat een komedie, een oorlogsverhaal en een stille kinderfilm alle drie anime kunnen zijn. Wie alleen de grote ogen onthoudt, mist de keuzes in tempo, stilte en afloop. Het profiel van anime gaat dieper in op die beeldtaal. Deze pagina houdt de tijdlijn en de indeling aan.

Buiten Japan werd anime laat een gewoon woord. In Japan was het al een beroep, een tijdschriftcultuur en een zaal vol tekenaars. De geschiedenis loopt dus niet van een buitenlandse ontdekking naar een bron, maar andersom.

Van de eerste films tot een industrie

Korte animatiefilms bestaan in Japan sinds het begin van de twintigste eeuw. Het waren experimenten van enkelingen, dicht bij de speelfilm en het variété. Van een wekelijkse serie was nog geen sprake. De techniek was duur, en elke seconde beweging moest worden getekend.

Osamu Tezuka gaf het medium in de jaren zestig een vorm die televisie aankon. Zijn serie Tetsuwan Atom, buiten Japan bekend als Astro Boy, werkte met beperkte beweging: een stilstaand decor, een mond die beweegt, een camera die over een tekening schuift. Dat was een productieantwoord op weinig tijd en geld, en het werd een stijl. Emotie kwam in het gezicht en in de montage te zitten, niet alleen in volle actie.

In de decennia daarna groeide een industrie van studio's, tijdschriften en seizoenen. Dragon Ball en Sailor Moon lieten twee grote publieken zien: lang avontuur, en een heldin voor een jongere kijkersgroep die eerder weinig actie kreeg. Bioscoopfilms bleven naast de serie bestaan. Studio Ghibli, met Hayao Miyazaki, maakte van die film een eigen toon: landschap, stilte en een tempo dat niet naar de reclameonderbreking hoefde te wijzen.

De verspreiding buiten Japan liep via televisie, filmzalen en later via digitale catalogi.

Genres en doelgroepen

De stevigste indeling komt uit de tijdschriften, niet uit een westerse genreladder. Een blad richt zich op een publiek, en de serie die daaruit wordt getekend neemt die toon vaak mee. De namen zijn richtingen. Een verhaal kan de verwachting van zijn blad tarten.

Anime en manga

Manga is de getekende strip. Veel series beginnen daar, in een weekblad, en worden pas later bewogen beeld. Wie de manga leest, loopt vaak voor op de afleveringen. De strip gaat door terwijl de studio nog tekent, of de studio stopt en de strip niet.

Niet elke anime komt uit een manga. Er zijn series die origineel voor het scherm worden geschreven, en films die nooit een blad waren. De twee vormen vervangen elkaar niet. Een stilstaand kader in een manga vraagt een andere aandacht dan een stem en een beweging.

De indeling shonen, shojo, seinen en josei geldt voor het blad én voor de serie die eruit volgt. Wie een titel zoekt, heeft dus iets aan het tijdschrift van herkomst. Het animeprofiel zet die beeldtaal naast deze tijdlijn.

Een eerste oriëntatie

Een begin hoeft niet bij de oudste film. Het helpt om op toon te kiezen. Voor een lang avontuur ligt een shonen-reeks voor de hand, zoals de series die hierboven bij dat publiek horen. Voor een rustige binnenkomer is een film van Studio Ghibli een duidelijke deur: één avond, een afgerond verhaal, weinig voorkennis.

Voor komedie bestaat lichte kost die niet op een gevecht leunt. Spy x Family is daar een bekend voorbeeld van: een gezin dat uit geheimen bestaat. Voor een oudere serie die later werk bleef beïnvloeden, wordt Cowboy Bebop vaak genoemd.

Die namen zijn oriëntatie, geen volgorde die je af moet werken. Smaak wijkt af. Een film kan verkeerd vallen, een serie van honderden afleveringen kan juist de plek zijn waar je blijft. De geschiedenis van anime is groot genoeg om naast je eerste keuze nog een tweede toon te proberen.

Naast film, games en muziek

Anime deelt zalen en personages met de rest van de popcultuur. Japanse cinema heeft een eigen geschiedenis van regisseurs en genres. Een Ghibli-film hoort in beide gesprekken: als animatie, en als bioscoopfilm. Het medium maakt de film niet lichter.

Games en anime lenen personages en zalen van elkaar, van de arcade tot een serie over een spel. Cosplay zet die personages op een lichaam. Geen van die vormen is een bijlage. Ze zijn de kring waarin een tekening verder leeft.

Ook de muziek hoort erbij. Leidmotieven en aftitelingen werden een eigen luistercultuur, rakend aan J-pop. Wie alleen het beeld onthoudt, mist hoe een serie in het gehoor bleef hangen. Het cluster Popcultuur legt die lijnen naast elkaar.