Japans design: wabi-sabi, MUJI en de kunst van het weglaten

De basis: onvolmaaktheid als schoonheid

Japanse esthetiek draait om begrippen die in het Westers geen directe vertaling hebben. Wabi-sabi is het mooiste voorbeeld: de waardering voor wat tijdelijk, onvolmaakt en bescheiden is — een gebogen tak, een gebakken theebeker met scheurtjes (kintsugi, goudreparatie, is hier het iconische voorbeeld van). Ma verwijst naar de betekenisvolle leegte: de ruimte tussen dingen die juist door leegte betekenis krijgt. Deze principes komen voort uit de theeceremonie en het zenboeddhisme en lopen door in alles: architectuur, verpakkingen, grafisch werk en producten.

MUJI en Uniqlo: minimalisme als merk

MUJI (Mujirushi Ryohin, "geen-merk producten van goede kwaliteit") is de meest zichtbare vertaling van deze filosofie naar de winkelstraat: geen logo's, gedempte kleuren, functionele verpakkingen, en een assortiment van pennen tot prefabs. Art director Kenya Hara noemt de onderliggende gedachte "emptiness" — het product laat ruimte voor de gebruiker. Uniqlo doet vergelijkbaars met zijn LifeWear-concept: kleding die niet opschept maar jaren meegaat. Beide merken zijn in Nederland en België inmiddels zelf bekend, maar hun vlaggenscheepwinkels in Japan (zoals MUJI Yurakucho, in het station zelf) zijn de moeite van een bezoek waard.

Ontwerpers die je moet kennen

• Naoto Fukasawa — ontwerper van onder meer MUJI's cd-speler met trekkoord; professor en boegbeeld van "super normal"
• Kenya Hara — art director van MUJI en docent; zijn boeken over wit en leegte zijn standaardwerk
• Tadao Ando — architect die beton combineert met licht en leegte (kerk van het Licht in Osaka)
• Kengo Kuma — architect die werkt met hout en natuurlijke materialen, ontwerper van onder meer het Nationale Stadion van Tokio

Het Good Design Award (opgericht 1957) is na de Duitse en Amerikaanse ontwerpprijzen de langstlopende ontwerpwedstrijd ter wereld en weerspiegelt hoe serieus Japan design als economisch en cultureel good neemt.

Waar je het zelf ziet

Loop een willekeurig Tokyo's of Kyoto's winkelstraat in en je ziet de principes in het klein: het verpakkingsdesign van een kotobuki-bakkerij, de leegte van een station, de manier waarop gerechten worden opgediend. Specifiek de moeite waard: 21_21 Design Sight in Roppongi (door Ando ontworpen designmuseum, opgericht mede door Issey Miyake), Design Museum van Muji in Ariake met een complete modelwoning, en de papier- en gereedschapswinkels in Kyotos Teramachi, waar handwerk en grafisch ontwerp samenkomen.

Wie zelf wil toepassen wat Japans design zo sterk maakt: begin met het weglaten. Eén object, één kleur, één materiaal per kijkrichting — het is geen toeval dat dit advies zowel in Japanse interieurs als in Japanse presentatiecultuur terugkomt.